Yeni nesil radyoterapi sağlıklı dokuları koruyarak kanserle mücadele ediyor

Yapay zekâ destekli görüntüleme, solunum hareketlerini izleyen sistemler ve milimetrik ışınlama teknikleri, kanser tedavisinde tümöre odaklanırken çevredeki sağlıklı dokuların korunmasına katkı sağlıyor. Memorial Ankara Hastanesi Radyasyon Onkolojisi Bölümü’nden Prof. Dr. Müge Akmansu, radyoterapideki gelişmeler ve tedavi sürecinde merak edilenler hakkında bilgi verdi.

Radyoterapinin temel hedefi, tümöre gerekli dozu verirken çevredeki sağlıklı dokuları mümkün olduğunca korumaktır. Teknolojik ilerlemeler sayesinde tümörün konumu ve hareketi daha hassas izlenebiliyor, ışınlar hedefe milimetrik doğrulukla yönlendiriliyor.

Radyoterapi lokal bir tedavi yöntemi olduğu için yan etkiler ışınlanan bölgeye göre değişiyor. Kemoterapide görülen saç dökülmesi ya da kan değerlerindeki düşüş, radyoterapi uygulanan bölgeye bağlı olarak her hastada görülmüyor. Dışarıdan uygulanan radyoterapiden sonra hastanın vücudunda radyasyon kalmıyor; bu nedenle hastaların yakınlarından uzak durması, ayrı odada kalması ya da eşya ayırması gerekmiyor.

Solunum ayarlı radyoterapi

Göğüs ve üst karın bölgesindeki tümörler nefes alıp verirken yer değiştirebiliyor. Solunum ayarlı radyoterapi, hastanın solunum hareketlerini takip ederek ışınlamayı tümörün belirlenen konumda olduğu uygun zaman aralığında gerçekleştiriyor. Tedavi planlamasında 4 boyutlu bilgisayarlı tomografi (4D-BT) ile tümörün solunum döngüsündeki hareketi değerlendiriliyor. Tedavi sırasında ise özel takip sistemleri solunumu anlık olarak izliyor; güvenli aralık dışına çıkıldığında cihaz ışınlamayı otomatik olarak durdurabiliyor ve hasta uygun faza geldiğinde tedavi yeniden başlıyor.

Bu yöntemin önemli kullanım alanlarından biri sol meme kanseri. Derin inspiratuar nefes tutma (DIBH) tekniğinde hasta derin nefes alır, akciğerler genişler ve kalp göğüs duvarından uzaklaşır. Hastanın nefesini belirlenen seviyede tuttuğu sırada ışınlama yapılarak sol meme dokusu tedavi edilirken kalp ve kalp damarlarının aldığı doz azaltılmaya çalışılıyor. Uygun hastalarda bu yöntem, uzun vadede ortaya çıkabilecek kalp kaynaklı yan etkilerin azaltılmasına katkı sağlıyor.

Prostat kanserinde radyoterapi

Radyoterapi, prostat kanserinde cerrahiye alternatif olarak uygulanabilen tedavilerden biri. Hastalığın evresi, tümörün risk grubu, yaş ve genel sağlık durumu değerlendirilerek plan oluşturuluyor. Erken evrede tek başına uygulanabildiği gibi hormon tedavisi ya da diğer yöntemlerle birlikte de kullanılabiliyor. Cerrahi sonrasında nüks riski bulunan bazı hastalarda da radyoterapiden yararlanılabiliyor. Modern teknolojilerle prostat dokusu yüksek hassasiyetle hedeflenirken mesane ve bağırsak gibi çevre yapıların korunması amaçlanıyor.

Eksternal radyoterapide vücut dışındaki lineer hızlandırıcı cihazından gelen ışınlar prostat bölgesine yönlendiriliyor. IMRT (yoğunluk ayarlı radyoterapi) ve IGRT (görüntü eşliğinde radyoterapi) ile ışınlar hedefe hassas biçimde ulaştırılıyor. Uygun hastalarda daha yüksek dozun daha kısa sürede verilmesini sağlayan SBRT gibi stereotaktik yöntemler de kullanılabiliyor.

Brakiterapide radyasyon kaynağı doğrudan prostat dokusunun içine yerleştiriliyor. Ultrason eşliğinde yapılan işlemde kalıcı ya da geçici radyoaktif kaynaklar kullanılabiliyor. Bu yöntem özellikle uygun erken evre ve düşük riskli prostat kanserlerinde tedavi seçenekleri arasında yer alıyor.

Yan etkiler ve yapay zekâ

Radyoterapinin yan etkileri her hastada aynı görülmüyor. Prostat bölgesine uygulanan tedavilerde bazı hastalarda sık idrara çıkma, idrar yaparken yanma ya da idrar akışında zayıflama olabiliyor. Bağırsakta ise dışkılama sıklığında artış, hafif ishal ya da rektal bölgede dolgunluk hissi ortaya çıkabiliyor.

Yapay zekâ destekli görüntüleme ve tedavi planlama sistemleri radyasyon onkolojisinde giderek daha fazla kullanılıyor. Bu sistemler tümörün ve sağlıklı dokuların görüntüler üzerinde daha hassas belirlenmesine, tedavi planlarının oluşturulmasına ve sürecin kişiye özel hale getirilmesine yardımcı olabiliyor. Gelişmiş görüntüleme, solunum takibi ve yüksek hassasiyetli ışınlama teknikleri, tümörün hedeflenmesi ile sağlıklı dokuların korunması açısından önemli olanaklar sunuyor.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı